ایران:موقعیت جغرافیایی، وسعت

 

 

ایران سرزمینی است با وسعت 195/648/1 کیلومتر مربع که در نیمه جنوبی منطقه معتدل شمالی قرار دارد .این سرزمین بین مدارهای ´3,°25 تا ´47,°39 شمالی و نصف‌النهارهای ´5,°44 تا ´18,°63 شرقی قرار دارد..با توجه به موقعیت مکانی می بایست تحت تاثیرآب و هوای معتدل باشد اما با توجه به نقش عوامل مختلف در تعیین نوع آب و هوای ایران تنوع گسترده‌ای از لحاظ آب وهوا در کشورمان شاهدیم.

 

عوامل کنترل کننده اقلیم ایران که در سه گروه کلی جای می گیرند هریک از لحاظ زمانی و مکانی تاثیر متفاوتی بر آب وهوای ایران بر جای می گذارند.این عوامل عبارتند از:

 

1-عوامل درونی شامل (ارتفاع- عرض جغرافیایی-دوری و نزدیکی به دریا-نوع پوشش زمین و ...) که بصورت محلی بر آب وهوای ایران مؤثرند.

 

2-عوامل همسایه شامل (پر فشار سیبری- کم فشار گنگ-هوای گرم و سوزان آفریقا و عربستان و ...)که نقش منطقه ای در آب و هوای ایران دارند.

 

3-عوامل سیاره ای شامل(پرفشارجنب حاره- رود باد جنب حاره-بادهای غربی-فرود بلند مدیترانه و ... )که بصورت گسترده آب و هوای ایران را متأثر می‌سازند.

 

 نوع آب و هوای ایران در هریک از مناطق کشور متأثر از مجموعه‌ای از عوامل است که نقش بعضی نسبت به دیگری برجسته‌تر می‌باشد.

       اقلیم شناسان برای تعیین نواحی آب و هوایی در سطح کره زمین به یک معیار خاص بسنده نکرده‌اند و معمولاً دو یا چند معیار به منظور ناحیه بندی (پهنه بندی) اقلیمی استفاده نموده‌اند. گرچه تمام این طبقه‌بندی‌ها دارای نقاط قوتی می‌باشداما هریک از آنها دارای نواقصی است که در هنگام تسری آن به سایر نقاط جهان نمود پیدا می‌کند.

 

 

 

از میان طبقه بندی‌های اقلیمی، طبقه بندی ایوانف ،دومارتون،آمبرژه،وکوپن مورد بررسی قر ارگرفته و استانهای اصفهان و یزد به شرح جدول زیر تعیین اقلیم شده است.

 

      اقلیم ( کوپن)

   اقلیم (آمبر ژه)

   اقلیم(دمارتون)

   اقلیم(ایوانف)

نام ایستگاه

نیمه بیابانی

مدیترانه

//

بیابانی

//

//

مدیترانه ای

//

//

//

//

//

بیابانی

//

//

//

//

نیمه بیابانی

//

بیابانی

//

//

//

//

مدیترانه ای

بیابانی

//

//

//

نیمه بیابانی

بیابانی

نیمه بیابانی

بیابانی

//

//

//

معتدل

ارتفاعات

خشک سرد

بیابانی معتدل

خشک سرد

//

نیمه خشک سرد

//

خشک سرد

نیمه خشک سرد

ارتفاعات

خشک سرد

//

//

//

//

//

//

//

//

بیابانی معتدل

معتدل

خشک سرد

معتدل

نیمه خشک سرد

خشک سرد

//

//

//

//

//

//

بیابانی معتدل

//

//

خشک سرد

 

خشک

نیمه مرطوب

خشک

//

//

//

نیمه خشک

//

//

//

نیمه مرطوب

نیمه خشک

خشک

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

نیمه خشک

خشک

//

//

//

نیمه خشک

خشک

//

//

//

//

//

صحرایی

بیابانی

صحرایی

//

//

//

//

بیابانی

صحرایی

بیابانی

//

صحرایی

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

//

ابیانه

بدیجان

بلان

بیاض

پالایشگاه

بادرود

خوانسار

فریدن

چادگان

سنگرو

فریدونشهر

همگین

ورزنه

ابرکوه

اردکان

اشکذر

سیاکوه

نصرآباد

نیر

نددوشن

ساغند

اردستان

اصفهان

خور

داران

شهر رضا

شرق اصفهان

کاشان

کبوتر آباد

گلپایگان

نایین

نطنز

بافق

طبس

رباط

یزد


استان اصفهان

 

موقعیت جغرافیایی وسعت

 

       استان اصفهان با مساحتی در حدود 105263 کیلومتر مربع بین عرض‌های جغرافیایی ´26,°31 تا ´30,°34 شمالی و طول جغرافیایی ´30,°49 تا ´50,°55  شرقی قرار دارد. این استان در مرکز ایران واقع شده است و از شمال به استان مرکزی ،استان سمنان و استان قم، و از جنوب به استان فارس و از شرق به استان یزد و از غرب به استانهای لرستان ، خوزستان ،چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد محدود می‌شود.

 

آب وهوا

       آب وهوای استان اصفهان بطور کلی معتدل و خشک می‌باشد اما با توجه به عوامل مؤثر در آب وهوای استان نظیر ارتفاع مکان، جهت پستی و بلندی‌ها، میزان بارندگی، تأثیر بادها، دوری و نزدیکی به نواحی کوهستانی غرب و دشت کویر در شرق آب و هوای استان از تنوع ویژه‌ای برخوردار است.


استان یزد

 

 موقعیت جغرافیایی – وسعت

       استان یزد با مساحتی در حدود 131551کیلومتر مربع بین عرض‌های جغرافیایی ´48,°29 تا ´30,°33شمالی و طول جغرافیایی ´45,°52 تا ´30,°56 شرقی قرار دارد. این استان درمرکز ایران واقع شده است و از شمال به استان سمنان ازشرق به استانهای خراسان رضوی و جنوبی، از غرب به اصفهان از جنوب غربی به استان فارس و از جنوب شرق   به استان کرمان محدود می‌شود.

 

آب و هوا

       آب و هوای استان یزد تا بع شرایط کلی آب وهوایی فلات مرکزی ایران بوده که شرایط محلی دگرگونی‌هایی در آن ایجاد نموده است. مجاورت با دشت کویر ازسمت شمال و دشت لوت از سمت شرق. دوری از منابع رطوبتی – جهت و امتداد کوه‌های البرز و زاگرس بعنوان مانع ورود رطوبت به داخل ایران موجب شکل‌گیری آب و هوای خاص در استان شده است.

                       

پهنه بندی اقلیمی استان اصفهان و یزد با استفاده از ضریب رطوبتی ایوانف  (Ivanov)

       ایوانف دانشمند روسی است که در سال 1948ضریب رطوبتی ترانسو که از رابطه   بدست می‌آمد اصلاح و فرمول دیگری را پیشنهاد کرد که در آن از دما و رطوبت نسبی استفاده می‌شود و رابطه  را پیشنهاد داد. بدین ترتیب ابتدا لازم است تبخیر سالانه را محاسبه نمود و برای محاسبه تبخیر سالانه باید تبخیر هرماه توسط فرمول ارائه شده را بدست آورد که به ضریب رطوبتی ایوانف مشهور است. در معادله فوق مخرج کسر مقادیر تبخیر در ماههای مختلف سال است که با توجه به دما و رطوبت نسبی از فرمول پیشنهادی زیر بدست می‌آید.

 

                                                              ( r-100) (2 T + 5/2) 0018/0 = E         

معیارهای استفاده در طبقه بندی اقلیمی ایوانف که در معادله فوق آمده است عبارتند از:

ضریب رطوبتی ایوانف = I

                                                                    متوسط دمای حرارت ماهانه (°C) = T

                                                     متوسط رطوبت نسبی ماهانه (% ) = r

                                                              مقدار تبخیر ماهانه (m2) = E

                                                                    مقدار بارندگی سالانه = P

                                                          جمع تبخیر در ماههای سال =

پس از محاسبه I  بر حسب مقادیر بدست آمده 6 نوع اقلیم به شرح زیر طبقه بندی  میشود.

 

نوع اقلیم

محدوده ضریب رطوبتی ایوانف

اقلیم بسیار مرطوب جنگلی

اقلیم مرطوب جنگلی

اقلیم استپی جنگلی

اقلیم استپی

اقلیم بیابانی

اقلیم صحرایی

5/1  I

1     I   49/1

6 /0  I   99/0

3 /0  I   59/0

13/0  I   29/0

                0  I   12/0


از 6 نوع اقلیم پیشنهادی ایوانف در استانهای اصفهان و یزد اقلیمهای صحرایی و بیابانی به چشم می‌خورد که در پهنه‌بندی زیر آورده شده است.

         

    

                                                       بیابانی                          صحرایی


                      پهنه بندی اقلیمی استان اصفهان ویزد با استفاده‌ازضریب خشکی  دومارتون De Martonne))

 

دومارتون از دیگر دانشمندانی است که با تغییراتی در فرمول ترانسوو جایگزین کردن عامل تبخیر با استفاده از دمای هوا فرمول زیر را پیشنهاد نمود.

                                                                                                    

          معیارهای مورد استفاده دومارتون در طبقه بندی اقلیمی در معادله فوق عبارتند از:

ضریب خشکی دومارتون =   I

 

متوسط بارندگی سالیانه به میلیمتر= P

 

متوسط دمای سالانه به (°C ) = T

 

       گرچه دومارتون در رابطه ارائه داده خود عامل تبخیر را حذف نموده اما تبخیر نیز خود

 در ارتباط با دمای هوا بوده و افزایش آن باعث افزایش تبخیر می‌گردد. بنابراین زیاد بودن I ممکن است یا به دلیل پایین بودن دما یا به علت بالا بودن بارندگی باشد.

          بر اساس فرمول پیشنهادی دومارتون 6 نوع آب و هوا به شرح جدول  زیر در سطح کره زمین قابل تشخیص می‌باشد.

          .

نام اقلیم

محدوده ضریب خشکی دومارتون ( I )

خشک

نیمه خشک

مدیترانه‌ای

نیمه مرطوب

مرطوب

بسیار مرطوب

کوچکتر از 10

10 تا 5/19

20 تا 9/23

24 تا 9/27

28 تا 9/34

بزرگتر از 35

 

 

          فرمول دومارتون همانند سایر فرمول های طبقه بندی آب وهوا دارای ایراداتی  می‌باشد.بطوریکه معمولاً اگر متوسط دمای هوا از صفردرجه سانتی گرادکمترباشدضریب خشکی دومارتون به سمت بی نهایت میل می کند که نشان دهنده منطقه بسیار مرطوب است حال آنکه ممکن است آن منطقه چنین شرایطی را نداشته باشد.

 

 

          دومارتون مختصات هر منطفه را از نظر دما،وبارندگی روی یک دستگاه مختصات که خطوط مربوط به مرزهای اقلیمی بر اساس فرمول دومارتون روی آن نصب شده تا مشخص شود که یک منطقه در کدام دامنه آب وهوایی قرار دارد نشان داده است .

.

          این دستگاه مختصات که به اقلیم نمای دومارتون مشهود است در شکل زیر آورده شده است.

 

        

  از 6 نوع اقلیم پیشنهادی دومارتون با توجه به محدوده ضریب خشکی دومارتون(I)در استانهای اصفهان و یزد اقلیم های خشک – نیمه خشک و نیمه مرطوب , به چشم می خورد که از لحاظ موقعیت مکانی هر یک به صورت پهنه بندی زیر ارا ئه  شده است.    

                               خشک                                 نیمه مرطوب                               نیمه خشک


                   پهنه بندی اقلیمی استان اصفهان و یزد با استفاده از ضریب اقلیمی آمبرژه(Emberger)

 

2000 P

Q =

(M2 - m(2

آمبرژه دانشمند گیاه شناس فرانسوی است که برای رفع نقایص مربوط به ضرایب اقلیمی ترانسو و دومارتون روشهای مختلفی را ارا ئه نموده است که در نهایت پس از اصلاحات روش خود ضریب اقلیمی را بدین صورت ارا ئه می‌دهد.

                                                         

 

 

 


     معیارهای مورد استفاده در طبقه بندی اقلیمی آمبرژه که در معادله فوق آمده است عبارتند از:

  

                ضریب اقلیمی آمبرژه = Q

 

   بارندگی سالیانه بر حسب میلیمتر=  P

 

 متوسط حداکثر دما در گرمترین ماه سال بر حسب کلوین =M

 

متوسط حداقل های دما در سردترین ماه سال بر حسب کلوین=m

         

 

روش آمبرژه بعداً به ارا ئه نموداری انجامید به نام اقلیم نمای آمبرژه که دارای دو محور

 

مختصات می باشد محور عمودی آن مقدار Q(ضریب آمبرژه) و محور افقی آن به مقدارm       

 

برحسب درجه سانتی گراداختصاص دارد که در آن محدوده پهنه های اقلیمی مشخص

 

گردیده است.

 حال مختصات هر منطقه از نظرQ2  وm در هر کدام از پهنه های این اقلیم نما واقع گردید آب و هوای آن منطقه به همان اسمی که روی صفحه نوشته شده است نامیده می شود.

 

در اقلیم نمای آمبرژه ، با توجه به دو عامل  وm ، 14 نوع اقلیم مشخص شده است و علت   فاقد نوشته بودن ستون  بالا سمت راست نبودن اقلیم مربوط به ان در ایران است.

 

 


          از 14 نوع اقلیم پیشنهادی آمبرژه بر اساس ضریب اقلیمی (Q2) در استانهای اصفهان و یزد اقلیم‌های ارتفاعات   – خشک سرد – نیمه خشک سرد- بیابانی معتدل و معتدل دیده می‌شود که از لحاظ موقعیت مکانی هریک به صورت پهنه‌بندی‌زیرآورده‌شده‌است.

بیابانی معتدل ارتفاعات نیمه خشک سرد بیابانی معتدل خشک سرد     
                       پهنه بندی اقلیمی استانهای اصهفهان و یزد با استفاده طبقه بندی اقلیمی کوپن

 

           یکی از معروفترین تقسیم بندی های آب و هوایی طبقه بندی کوپن( copen) در سال 1918 است . در این طبقه بندی از سه معیار بارش - دماوپوشش گیاهی استفاده شده است و با استفاده از آن 5 گروه اصلی آب و هوایی در سطح کره زمین از هم تفکیک شدند که به شرح جدول زیر می باشد.

 

نام آب وهوا

پو شش گیاهی

بارش

دما

علامت

حاره ای

بارش و دما جهت رشدجنگلهای حاره ای مناسب است

بارش در تمام سال

هیچ ماهی سردترc°18 نیست

A

خشک

بارش و دما جهت رشد درختان مناسب نیست

کمبود بارش

دامنه دما زیاد است.

B

معتدل

بارش و دما برای رشد درختان خزان دار کافی است

بارش دوره سرد بیش از دوره گرم

سردترین ماه بین c°30- و c°18 است

C

سرد

بارش و دما برای رشد مخروطیان کافی است

بارش تابستان بیش از زمستان

سردترین ماه زیر c°30- است

D

قطبی

بعلت سرمای زیاد درخت نمی روید

کمبود بارش

هیچ ماهی بالای c°10 نیست

E

 

 

 

هریک ازگروه های اصلی به گروه های فرعی تقسیم می شودکه در استانهای اصفهان ویزد  سه گروه فرعی bsh  و bwh وcsa  دیده می شود که به صورت زیر نامگذاری شده است ودر پهنه بندی آورده شده ا

 

                                                                                      .نیمه بیابانی    bsh =

                بیابانی        bwh =

                                                                                         مدیترا نه ای=csa
از5 گروه اصلی آب و هوا بر اساس تقسیم بندی کوپن گروه های C,B در ایران دیده می شود و با توجه به تقسیمات فرعی آن از گروه B زیر گروهbsh(نیمه بیابانی)وbwh(بیابانی)و از گروهC csa(مدیترانه ای)دیده می شود که از لحاظ موقعیت مکانی هر یک به صورت پهنه بندی زیر آورده شده است.

 

 

                     بیابانی                                         مدیترانه ای                                            نیمه بیابانی                                                     
+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم اسفند ۱۳۸۸ساعت 12:34  توسط فلاحیان  |